مقاله تحلیلی: ده اشتباهی که نباید در مناطق زلزله‌ خیز مرتکب شوید

مقاله تحلیلی: ده اشتباهی که نباید در مناطق زلزله‌ خیز مرتکب شوید

برای اینکه ساختمان‌ها در مقابل نیروهای مخرب زلزله مقاوم باشند باید به‌خوبی طراحی و اجرا شوند. برخی اشتباهات متداول در طراحی و اجرای ساختمان‌ها وجود دارد که با پرهیز از آن‌ها می‌توان ساختمان بی‌عیبی داشت و کمترین اثرات مخرب زلزله را در آن مشاهده کرد.

برای مثال اشکالاتی مانند طبقه نرم، ستون کوتاه، دیتیل نامناسب آرماتوربندی، خسارات غیر سازه‌ای، قطع شدن سیستم مقاوم در برابر نیرو، بتن کم کیفیت، دیتیل نامناسب و مصالح بی‌کیفیت به‌عنوان ماشه‌ای برای زلزله عمل می‌کنند تا ساختمان را به ویرانی بکشانند.

این اشتباهات طراحی و ساخت، به‌کرات در بیشتر مناطق لرزه‌خیز مشاهده شده است. در نتیجه باید توجه کرد که این اشتباهات در حین طراحی یا فاز ساخت پروژه اتفاق نیفتند.

10 اشتباه که باید از آن‌ها پرهیز کرد:

طبقه نرم

شکل‌گیری طبقه نرم در سازه اشتباه رایجی است که هنگام زلزله خسارات زیادی برای ساختمان به بار می‌آورد. به‌طورکلی نامنظمی‌های ساختمانی به دو دسته نامنظمی در پلان و نامنظمی در ارتفاع تقسیم می‌شوند.

نامنظمی در ارتفاع به سه نوع غیر ممتد بودن سیستم سازه‌ای جانبی، نامنظمی در مقاومت و نامنظمی در سختی تقسیم می‌شود. هنگامی‌که جابه‌جایی نسبی یک طبقه موجود نسبت به طبقه بالای آن بیش از 1.5 باشد، نامنظمی در سختی اتفاق می‌افتد (طبقه نرم).

مشاهدات نشان می‌دهند که طبقه نرمی که دارای دیوار بنایی باشد نسبت به طبقه نرمی که بین ستون‌های آن طبقه دیواری وجود ندارد، کمتر دچار خرابی می‌شود. هنگامی‌که در طبقات بالایی دیوار بنایی باشد اما در طبقه نرمی که زیر آن قرار دیوار وجود نداشته باشد، احتمال خرابی بیشتر است.

ده اشتباهی که نباید در مناطق زلزله‌خیز مرتکب شوید

شکل 1: طبقه نرم بدون دیوارهای بنایی بین ستون‌ها

ده اشتباهی که نباید در مناطق زلزله‌خیز مرتکب شوید

شکل 2: خسارات ناشی از طبقه نرم

ستون‌های کوتاه

طراحی و ساخت ستون کوتاه و یا شکل‌گیری ستون کوتاه در سازه به دلایل مختلف، به‌ویژه در نواحی با خطر لرزه‌خیزی بالا، دلیل اصلی بسیاری از خرابی‌های در زلزله بوده است. این موضوع با بازرسی‌ها و تحقیقات انجام شده روی خرابی سازه‌ای در نواحی زلزله‌خیز گوناگونی در سراسر جهان به اثبات رسیده است. برای مثال می‌توان به زلزله سال 2011 که در شهر وان کشور ترکیه رخ داد، اشاره کرد.

ستون‌های کوتاه به خاطر وجود دیوارهای غیر حمال ایجاد می‌شوند. این دیوارها تغییر مکان جانبی قاب را محدود کرده و سختی آن را زیاد می‌کنند. متغیر بودن طول ستون‌ها در یک طبقه منجر به وقوع شکست ترد در ستون‌ها می‌شود. همچنین خالی ماندن بخشی از فضای بین دو ستون و پر شدن بخش دیگر از آن با دیوارهای میانی، علت دیگری برای تشکیل ستون کوتاه است (شکل 3).

ده اشتباهی که نباید در مناطق زلزله‌خیز مرتکب شوید

شکل 3: شکل‌گیری ستون کوتاه در اثر وجود دیوارهای غیر حمال

ده اشتباهی که نباید در مناطق زلزله‌خیز مرتکب شوید

 شکل 4: ستون کوتاه

جزئیات آرماتوربندی نامناسب

خطاهای زیادی در جزئیات آرماتوربندی ساختمان‌ها ازجمله اتصال تیر به ستون با دیتیل نامناسب (شکل 5 و شکل 6)، طول همپوشانی نامناسب (شکل 7) و فواصل و سایزهای نامناسب آرماتورها (شکل 8)؛ در نواحی زلزله‌خیز دیده شده که علت بسیاری از خرابی‌های به بار آمده بوده است. این موارد با دقت به آیین‌نامه و تطبیق کامل جزئیات طراحی با الزامات آن و همچنین نظارت مناسب بر روند اجرای جزئیات، قابل پیش‌گیری هستند.

ده اشتباهی که نباید در مناطق زلزله‌خیز مرتکب شوید

 شکل 5: خرابی در اتصال تیر به ستون به علت وجود دیتیل نامناسب

ده اشتباهی که نباید در مناطق زلزله‌خیز مرتکب شوید

شکل 6: اتصال تیر به ستون نامناسب

ده اشتباهی که نباید در مناطق زلزله‌خیز مرتکب شوید

شکل 7: طول مهاری ناکافی

ده اشتباهی که نباید در مناطق زلزله‌خیز مرتکب شوید

شکل 8: دیتیل نامناسب آرماتورها

خرابی غیر سازه‌ای

به‌طورکلی خرابی‌های غیر سازه‌ای تهدیدی برای پایداری سازه به‌حساب نمی‌آیند. بااین‌حال می‌توان آن‌ها را باعث‌وبانی نوع دیگری از خطرات دانست. ازجمله این خطرات می‌توان به افتادن اشیا، ترک‌خوردگی و واژگون شدن دیوارهای جداکننده (پارتیشن‌ها) اشاره کرد. حتی خطرهایی مانند کنده شدن سقف‌های کاذب یا مصالح پلاستری نیز حین زلزله رخ می‌دهد. سازه باید صلبیت کافی را داشته باشد تا لنگرهای درجه دو را به حداقل برساند و خسارات غیر سازه‌ای را کاهش دهد.

ده اشتباهی که نباید در مناطق زلزله‌خیز مرتکب شوید

شکل 9: خسارت غیر سازه‌ای

غیر ممتد (منقطع) بودن سیستم مقاوم جانبی

تمامی المان‌های عمودی دخیل در سیستم مقاوم جانبی ساختمان باید تا فونداسیون امتداد یابند. در غیر این صورت خرابی‌های فاجعه باری رخ خواهد داد. مثالی از این خرابی‌ها در شکل 9 نشان داده شده است. در این تصویر می‌توان دید که طبقه همکف، تحت بار طبقه فوقانی خود کاملاً تخریب شده است. علت این اتفاق انتقال ناصحیح بارها توسط سیستم مقاوم جانبی است.

ده اشتباهی که نباید در مناطق زلزله‌خیز مرتکب شوید

شکل 10: غیر ممتد بودن سیستم مقاوم جانبی ساختمان

تیر قوی- ستون ضعیف

تیر قوی- ستون ضعیف، یکی دیگر از اشتباهات رایج است که منجر به خرابی سازه‌ها می‌شود. ساختمان‌های زیادی تحت زلزله‌های گوناگون در اثر این ضعف طراحی تخریب شده‌اند. در حالتی که تیر قوی – ستون ضعیف وجود داشته باشد، ستون قبل از تیر مقاومتش را از دست می‌دهد. 

در چنین شرایطی احتمال وقوع خرابی پیش‌رونده خیلی زیاد است. برعکس این حالت، یعنی زمانی که ستون قوی‌تر باشد، ابتدا تیر خراب می‌شود و ایمنی کلی سازه به خطر نخواهد افتاد. به‌علاوه، تعمیر تیرهایی که در اثر زلزله خراب می‌شوند امری امکان‌پذیر است.

ده اشتباهی که نباید در مناطق زلزله‌خیز مرتکب شوید

شکل 11: تیر قوی- ستون ضعیف

دیتیل نامناسب (عدم توجه به جزئیات)

خطاهای مشخصی در اجرای جزئیات ساختمان‌ها وجود دارد که ممکن است ساختمان را حین زلزله دچار خرابی نماید. برای مثال عدم رعایت دیتیل مناسب برای زهکشی، تغییرات ناگهانی در مقاطع، درزهای انبساطی نامناسب و نبود تغییر شکل‌های مناسب در سازه. در شکل 11 مثالی عملی از خرابی ناشی عدم وجود دیتیل مناسب مشاهده می‌شود.

ده اشتباهی که نباید در مناطق زلزله‌خیز مرتکب شوید

شکل 12: دیتیل نامناسب

بتن باکیفیت پایین

استفاده از بتن بی‌کیفیت هنوز هم یکی از اشتباهات رایج است. این موضوع منجر به خسارات سازه‌ای حین وقوع زلزله می‌شود. مصالح با مقاومت کم که مقاومت برشی و کششی کمی دارند، مستعد خرابی هستند.

ده اشتباهی که نباید در مناطق زلزله‌خیز مرتکب شوید

شکل 13: بتن کم کیفیت

مصالح نامرغوب

ساختمان‌های بنایی غیرمسلح از سنگ، خشت یا آجرهای دست‌ساز ساخته شده‌اند. این نوع سازه‌ها در زلزله‌های گذشته خرابی‌های زیادی از خود نشان داده‌اند. ضعف مقاومتی مصالح نامرغوب اجتناب‌ناپذیر است و این مصالح تحت نیروهای زلزله دچار خرابی‌های شدید می‌شوند. استفاده از برخی الگوهای آرماتوربندی (مسلح کردن) می‌تواند تغییر زیادی ایجاد کند و باعث کاهش خطرات زلزله برای ساختمان‌های بنایی شود. این کار تفاوت بسیار زیادی در رفتار این سازه‌ها ایجاد می‌کند.

ده اشتباهی که نباید در مناطق زلزله‌خیز مرتکب شوید

شکل 14: مصالح نامرغوب

مناطق با تراکم جمعیتی بالا

ساخت‌وساز در مناطقی که تراکم جمعیت و ساختمان‌ها در آن‌ها بسیار بالاست منجر به خطرات جانی و مالی بسیاری حین وقوع زلزله می‌شود. باید تا حد امکان از شکل‌گیری چنین مناطقی جلوگیری کرد.

ده اشتباهی که نباید در مناطق زلزله‌خیز مرتکب شوید

شکل 15: نمونه‌ای از مناطق با تراکم جمعیتی بالا که در اثر زلزله دچار مشکلات زیادی شده است.

  منبع

 نوشته شده توسط تیم مترجمین موسسه 808

 اگر دوست دارید به تیم مترجمین 808 بپیوندید، با ما تماس بگیرید.

دریافت فایل PDF مقاله برای اعضای VIP رایگان است. سایر کاربران با پرداخت ۵۰۰ تومان می توانند اقدام به دریافت این فایل کنند.

PDF

برای مشاهده کامل این محتوا می بایست مبلغ مورد نیاز را از اعتبار خود پرداخت کنید

برای کاربران ویژه رایگان است

نوع فایل دریافتی :
PDF
اعتبار مورد نیاز : 500 تومان
دریافت فایل PDF و حمایت از ترجمه کنندگان500 تومان
پرداخت 500 تومان و مشاهده محتوا
درباره نویسنده
عکس‌های فاطمه علی بخشی

فاطمه علی بخشی

کارشناسی ارشد مهندسی زلزله طراح سقف های پیش تنیده طراح سازه های جداسازی شده عضو تیم مترجمین 808
سوالات مرتبط
عکس کاربر
1پاسخ
جایگزین کردن مهاربند ضربدری با مهاربند واگرا
برای یک ساختمان موجود از سمت نما (بیرون ساختمان) شاسی آسانسور اجرا شده است. موقع تخریب دیوار طبقات متوجه مهاربند های ضربدری دهانه مورد نظر میشن . به نظر شما راه حل چیست؟ ارتفاع طبقه: 4.27 عرض دهانه: 2.88 آیا جایگزین کردن مهربند ضربدری با مهاربند های واگرا با توجه به ارتفاع و عرض دهانه روش مناسبی است
عکس کاربر
1پاسخ
جزئیات دیوار برشی
سلام و درود بی پایان خدمت شما استاد بزرگوار.استاد بنده چند هفته ای هست که درگیر یک سوال محاسبات در مورد دیوار برشی بر طبق آیین نامه ایران هستم.محاسبات دیوار برشی این سوال رو درک میکنم ولی نقشه اجرایی این سوال خیلی ذهنمو به خودش مشغول کرده.استاد خداوند نگهدارتون باشه.خواهش میکنم اگ امکانش هست نظر بدین آیا برداشت من از جزئیات اجرایی این سوال درست هست یا خیر؟؟؟اگرم استاد اشتباه برداشت کردم پس جزئیات اجرایی این دیوار برشی چ شکلیه؟؟؟استاد صورت و جواب سوال به همراه ابهام بنده در شکل سوال در پیوست تقدیم حضورتون میشه.در پایان استاد از خدا بهترین درجات علمی دینا و اخرت رو براتون آرزومندم.
عکس کاربر
3پاسخ
با کدام یک از نرم افزار های عمران و معماری میتوان به کسب در آمد خوب در ایران و سایر کشورها رسید؟
با سلام بنده به دنبال یادگیری نرم افزاری یا نرم افزارهایی هستم که بتونم با اونها به راحتی کسب درآمد کنم.برام فرقی نداره که از نرم افزار های عمران باشه یا معماری.برام مهم هست که بعد از یادگیری به نتیجه برسم و بتونم از اونها چه در ایران و چه در خارج از کشور مثل کانادا یا اروپا کسب درآمد کنم؟ و اینکه کدام فیلد کاری درحال حاضر و در آینده درآمد بیشتری داره و براش بازار کار در حال حاضر و در آینده هست؟(مثلا فیلد محاسبات، نقشه کشی، کنترل پروژه و....) ممنون میشم اگر دوستان من رو راهنمایی کنند
ورود به بخش پرسش و پاسخ
  • برای ارسال دیدگاه وارد شوید یا ثبت نام کنید .
  • Comments

    در دانشنامه 808 بیشتر بخوانید ...

    تقویم آموزشی

    29 تير 1398
    مرکز علمی کاربردی سازمان همیاری شهرداری زنجان
    26 شهريور 1398
    دانشگاه صنعتی امیرکبیر
    20 آبان 1398
    پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله
    28 آبان 1398
    دانشگاه شهید بهشتی
    19 آذر 1398
    دانشگاه میعاد با همکاری دانشگاه شیراز
    18 آبان 1399
    کمیته ملی سدهای بزرگ ایران

    موسسه 808 نماینده موسسات جهانی در ایران

    پکیج استثنایی 808