سرریز، Spillway

سرریز، Spillway

براي عبور آب هاي اضافی از سراب ( بالادست ) به پایاب (پایین دست) سدها از سازه اي به نام سرریز استفاده می شود . سرریز یکی از کلیدي‌ترین اعضاي سد به شمار می‌رود که شکست بسیاري از سدها به عدم کفایت سر ریزشان نسبت داده شده است .
ایمنی سدها به طور اهم ارتباط مستقیم و تنگاتنگی با کفایت ظرفیت سر ریز دارد . بیشتر شکست سدها در اثر عبور آب از روي تاج آن‌ها بوقوع می‌پیوندد که مهمترین عامل آن کافی نبودن ظرفیت سرریز است. عملکرد ایمن سرریزها، در شرایط غیر
عادي، عامل مهمی در ایمنی سدهاست. بر طبق گزارشات منتشر شده توسط کنفرانس بین‌المللی سد هاي بزرگ (ICOLD) حدود 3/1 شکست سد ها از عدم کفایت سرریز نشأت گرفته است . در نتیجه با توجه به حساس بودن کارکرد، سرریز باید سازه‌اي قوي، مطمئن و با راندمان بالا انتخاب شود که در هر لحظه بتواند براي بهره‌برداري آمادگی داشته باشد .

به طور کلی انتخاب سیلِ مبناي طرح سرریز‌هاي سد‌هاي مخزنی و معیارهاي طراحی آنها یکی از مسائل مهم سدسازي به شمار می‌آید و نقش عمده‌اي در کاهش خطر سیل گرفتگی شهرها یا اراضی بالادست سدهاي مخزنی دارد.
سرریز ها باید در کلیه ي شرایط آماده ي بهره برداري بوده و قادر به تخلیه ي سیل مبناي طرح باشند تا در هنگام وقوع سیل شاهد تلفات جانی و خسارات مالی بیش از حد انتظار نباشیم.
همچنین یکی از عوامل مهم که پایداري و سازه سرریز را تهدید می‌کند و ممکن است باعث لطمه جبران‌ناپذیر به سرریزها شود پدیده نام آشناي کاویتاسیون می باشد .
درك صحیح از عملکرد سرریزها می‌تواند تا حد زیادي هزینه ساخت را کاهش و مشکلات سیل گرفتگی را مرتفع نماید.

انواع سرریز
می‌توان سرریز ها را با توجه به دارا بودن یا نبودن دریچه و یا ساختن آن در بدنه ي سد یا خارج از آن به صورت زیر تقسیم‌بندي نمود .
بسته به شرایط محل و خصوصیات هیدرولیکی به صورت هاي مختلفی می توان طراحی کرد . سرریز هاي از نوع پیوند (ogee)و سرریز هاي لبه پهن که نوع دوم در سازه هاي کوتاه مورد استفاده قرار می گیرند ، سرریز هایی می باشند که معمولآ در بدنه ي سد قرار داده می شوند .
سرریز هایی که معمولآ خارج از بدنه سد ساخته می‌شوند عبارتست از : سرریز جلویی )مستقیم)، سرریز جانبی، سرریز لاله‌ای، سرریز سیفونی، سرریز پلکانی