مسجد جامع قهی-اصفهان

مسجد جامع قهی-اصفهان

مسجد جامع قهي: در ميان مساجد روستا مسجد جامع آن گوهري بس زيبا. درباره اين بنا " ماکسيم سيرو " معتقد است که يک چهار طاقي اوليه ساساني دارد که احتمالاً معبد زرتشتي بوده؛ در
دوره هاي بعد اين چهار طاقي با الحاق محراب در ضلع جنوبي به يک مسجد ساده تبديل شده و در قرن دوم و سوم هجري به پيروي از مساجد عربي يک حياط به آن اضافه مي شود. در قرن ۱۱ هجري کارهاي تزئيني، ايوان بزرگ بر روي حياط و دو شبستان از پوشاندن حياط- خلوت هاي جانبين مقصوره به اين مجموعه اضافه مي شود.اين مسجد داراي شبستان ستون داري است که نسبت به صحن مسجد در سطح پائين تري قرار گرفته است و بيشتر در فصل تابستان از آن استفاده مشود. مصالح به کار رفته در بنا خشت، آجر و کاشي مي باشد و نماي مسجد با آجر کاري خفته راسته پوشيده شده که از الحاقات بعدي است. دوره بندي اين بنا نياز به مطالعه و بررسي دقيق تر دارد. در سمت غرب مسجد پشته خاکي است که ظاهراَ از تخريب يک بناي مکعب شکل حاصل شده است؛ گرچه خاطره اي از زمان برپا بودن آن در اذهان باقي نمانده است.
طرح گسترش مسجد جامع توسط ميراث فرهنگي و گردشگري استان اصفهان و با تکميل پايگاه و نيز نظارت مشترک آن دو بخش، با پيروي کامل از هندسه و شيوه معماري مسجد در حال انجام است.
مسجد جامع قهي با چهار طاقي اوّليه آن که بافت و ساخت ساساني دارد گواه اين مدعاست. علاوه بر اين ، آثار بازمانده از دخمه هاي زرتشتي که تا پنجاه سال پيش خرابه هاي آن بصورت تلي از خاک موجود بوده است، بشدت اين نظريه را تائيد مي کند . اما براي مستند کردن موضوع نياز به بررسي هاي بيشتر باستانشناسان دارد.
ماکسيم سيرو در کتاب " راه هاي باستاني ناحيه اصفهان و . . . " چنين مي نويسد: «در اينجا خانه هاي افسانه اي وجود دارد که سابقاً مرکز شتر داري تمام ايران مرکزي بوده است . . . . قصبه هاي جي (قهي) و اخند ( هرند ) هر دو نزديک کوهپايه در روي يک راه درجه دوّم قرار دارند که از سگزي مي آيد و مستقيماَ به ورزنه مي رسد. جي را ميتوان گفت که مرکز قافله هاي شتر ايران مرکزي بوده. تعداد چهارده نهر و کمبود آن از آبهاي زيرزميني ذخيره آب لازم را براي مزارع جو و حيوانات تأمين مي کرد. به علاوه آب انبارهاي بزرگ و چند حمام نيز در چندين نقطه مجموعه آباديها داير بودند. جي داراي يک محله است با استحکامات و چند بناي مذهبي در آن وجود دارد مانند مسجد جامع و امام زاده " شاه عبدالواحد " که از بناهاي بسيار قديمي ايران مي باشد.
جالبترين اين آثار بر فراز صفه اي مشرف بر يکي از محلات مسجد جامع مي باشد .اثر ابتدايي يک چهار طاقي بوده که از چهار طرف باز و بالنتيجه خوب نمايان بوده است . بر روي همان سکو چاهي حفر کرده بودند که اکنون در حياط مسجد قرار دارد در سمت غرب به فاصله کمي پشته اي چهار گوش واقع شده است .اين پشته که دهقانان داستان گذشته آنرا فراموش کرده اند بنظر مي رسد که يکي از الحاقات چهار طاقي که ابعاد داخلي آن تقريباً ۵/۵متر است شامل ديوارهاي بسيار ستبري است که بواسطه ترمپه هاي ابتدايي گنبدي خاکي بر فراز آن افراشته شده است ( لوحه ۳) . روش وسبک ساساني بنا را منظره قوسها که بر اثر اندودهاي متوالي به صورت جناغي در آمده اند تکذيب نمي کنند . جايگاه آب و آوارهاي فرو ريخته مجاور هدف اوليه بنا را به عنوان جايگاه مراسم آيين زرتشتي صحه مي گذارد . تغيير شکل و تبديل اين بنا به مسجد مراحل ذيل را طي کرده است : نخست دهانه طاق جنوبي رامسدود و در ديوار آن محرابي احداث کرده بودند . دو دهانه جانبي ودهانه طاق شمالي همچنان آزاد رها شده بود . بعدهاًًًًًً صفه شمالي تبديل به حياطي شد که از سوي مشرق ومغرب به دو راهي محدود مي شد که با کنو بندي بسته شده و به يکديگر ارتباط داشت . در سال ۱۹۶۳ کارهاي اندودي ديوارهاي ته بنا را کاملاً پاک کرده اجازه داد که آويختگي ديوارهاي نگاهدارنده طاقها و گرده و نيرنگ طاقها آشکار گردد . در همان زمان که از راهرو هاي جانبي ساخته مي شد و يک راهرو سومي نيز در مقابل طاق شمالي احداث شد . در عصر صفويه اين قسمت محوري به خاطر يک ايوان وسيعتري دستکاري گرديد . لذا ما اکنون نمي دانيم محل عبور اوليه چگونه بوده است . معذالک ترتيب آن نبايد با ترتيبي که در مسجد کوهپايه ديديم اختلاف داشته باشد فرضاً به صورت يک راهرو ( آو سي ) با گنبد مرکزي کوچک بوده است .
همچنين در عهد صفويه دو حياط کوچک با دو گنبد محافظ پوشيده شد و اين دو گنبد نيز با دو پوشش سبک که طبق سليقه روز فقط جنبه تزئيني داشت مقرر گرديد در دو نماي جانبي نيز تغيير شکل صورت گرفت ولي در تقسيم بندي آنها دگرگوني حاصل نشد . قسمت شمالي حياط به صورت صفه اي در آمد که آنجا منظره دهکده و ماوراي آن گسترش يافت . اين محوطه محدود يک شبستان زير زميني را مي پوشاند که طاقهاي صفوي آن را ( در بازسازي ۱۹۶۳) بر روي پايه هاي قديمي قرار دارد . از اينکه سابق بر اين در قرن هفدهم ميلادي يک شبستاني در اينجا بوده است شکي نيست ليکن کمتر احتمال داشته که روي آن طبقه اي بوده يعني يک طبقه که هم کف حياط باشد . در وراي ديوارهاي شرقي و غربي اين زمين هيچ نشانه اي از مصالح و طرز ساختمان باقي نمانده که اجازه دهد تصور کنيم که يک ساختمان فوقاني مربوط به دهليز هاي کنوسازي شده وجود داشته است .
بيشتر ما فکر مي کنيم که شبستان در مقابل ديوار پشتبند صفه اوليه که شايد در جاي يک پلکان وسيع مربوط به آن ساخته شده بود .
پس در تحول خود مسجد جامع قهي مراحل ذيل را طي کرده است :
الف) يک چهار طاقي اوليه ( احتمالاً معبدي زرتشتي )
ب )تبديل اين چهار طاق به مسجد با الحاق ساده يک محراب .
ج) شکل يافتن يک حياط ملهم از مساجد عربي در قرن دوم و سوم هجري که طبق وسائل سنتي تحقق يافته : دهليز با گنبد و دهليزهايي با ديوارهاي کنوبندي.
در همان زمان الحاق يک مسجد زير زميني
د) کارهاي تزئيني درقرن يازدهم هجري ( قرن هفتم ميلادي ) :
ايوان بزرگ بر روي حياط و دو شبستان الحاقي از پوشاندن حياط خلوتهاي جانبين مقصوره (گنبد خانه ) که همانند آنچه که در مسجد کوهپايه انجام گرفت

درباره نویسنده
عکس‌های Elahe.karimi

الهه كريمي

عضو تیم انتشار محتوای بخش معماری وبسایت 808
  • برای ارسال دیدگاه وارد شوید یا ثبت نام کنید .
  • نظرخواهی

    چه موضوعی را جهت تاکید در چهارمین همایش طراحی عملکردی سازه ها مناسب تر میدانید؟

    در دانشنامه 808 بیشتر بخوانید...

    هر آنچه در رابطه با یک موضوع تخصصی می خواهید ( فیلم، عکس، مقاله، اخبار و ... )، فقط در یک صفحه

    صفحه اصلی دانشنامه

    تقویم آموزشی

    25 مهر 1396
    دانشگاه شیراز ، انجمن علمی پدافند غیرعامل ، استانداری فارس
    25 مهر 1396
    جامعه مهندسان مشاور ایران
    26 مهر 1396
    جامعه مهندسان مشاور ایران
    26 مهر 1396
    دانشگاه بین المللی امام خمینی
    27 مهر 1396
    موسسه 808
    2 آبان 1396
    دبیرخانه کنفرانس با همکاری قطب علمی معماری اسلامی دانشگاه علم و صنعت ایران
    2 آبان 1396
    مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی
    2 آبان 1396
    انجمن ایرانی مهندسان محاسب ساختمان
    3 آبان 1396
    جامعه مهندسان مشاور ایران
    17 آبان 1396
    انجمن ساختمان های سبز آمریکا
    17 آبان 1396
    دانشگاه علمی کاربردی آستارا، موسسه آموزش عالی شرق گلستان، موسسه آموزش عالی فروردین و فرمانداری آستارا
    22 آبان 1396
    دبیرخانه دائمی کنفرانس
    25 آبان 1396
    موسسه تحقیقاتی رایمند پژوه - دانشگاه صنعتی سجاد
    25 آبان 1396
    جامعه مهندسان مشاور ایران
    29 آبان 1396
    کمیته برگزاری کنفرانس
    1 آذر 1396
    دانشگاه تهران
    1 آذر 1396
    موسسه آموزش عالی چرخ نیلوفری آذربایجان
    1 آذر 1396
    موسسه آموزش عالی چرخ نیلوفری آذربایجان - دانشگاه تبریز
    2 آذر 1396
    دانشگاه شیراز- دانشگاه صنعتی شیراز- گروه مهندسان مشاور پارس چگالش
    2 آذر 1396
    شرکت مهندسی ماه دانش عطران
    6 آذر 1396
    انجمن معماری و شهر سازی استان آذربایجان شرقی، موسسه فرهنگی هنری سلوی نصر، انجمن معماری و شهرسازی استان البرز
    9 آذر 1396
    دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه علم و صنعت ایران ، موسسه بین المللی مهدپژوهش ره پویان حقیقت، انجمن علمی معماری و شهرسازی ایران
    20 آذر 1396
    انجمن ژئوسنتتیک با همکاری انجمن ژئوتکنیک و دانشکده ی مهندسی عمران دانشگاه تهران
    21 آذر 1396
    موسسه پژوهشی شبستان
    23 آذر 1396
    دبیرخانه کنفرانس با حمایت دانشگاه KTU و دانشگاه Istanbul Sabahattin Zaim
    23 آذر 1396
    موسسه آمش عالی روزبهان
    23 آذر 1396
    موسسه آموزش عالی دانش پژوهان اصفهان
    24 آذر 1396
    دبیرخانه کنفرانس با همکاری دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه علم و صنعت ایران
    24 آذر 1396
    دانشگاه علم وصنعت ایران موسسه بین المللی مهد پژوهش ره پویان حقیقت
    30 آذر 1396
    دانشگاه آزاد اسلامی قزوین
    30 آذر 1396
    دبیرخانه دائمی گردشگری سلامت
    30 آذر 1396
    مرکز آموزش علمی - کاربردی شهرداری تبریز
    5 دى 1396
    دبیرخانه کنگره بین المللی عمران ، معماری و توسعه شهری با مجوز وزارت علوم
    8 دى 1396
    گروه پژوهشی صنعتی آریانا
    16 دى 1396
    وزارت صنعت، معدن و تجارت جمهوری اسلامی ایران
    18 دى 1396
    انجمن ژئوسنتتیک با همکاری انجمن ژئوتکنیک و دانشکده ی مهندسی عمران دانشگاه تهران
    25 دى 1396
    دبیرخانه کنفرانس با مشارکت علمی دانشگاه شهید بهشتی، دانشگاه خواجه نصیر الدین طوسی، دانشگاه صنعتی امیرکبیر
    1 بهمن 1396
    پنجمین کنفرانس ملی پژوهش های کاربردی در مهندسی عمران، معماری و مدیریت شهری
    5 بهمن 1396
    دبیرخانه کنفرانس
    10 بهمن 1396
    انجمن سازه های فولادی ایران
    17 بهمن 1396
    انجمن مهندسی آبیاری و آب ایران
    17 بهمن 1396
    انجمن ژئوسنتتیک با همکاری انجمن ژئوتکنیک و دانشکده ی مهندسی عمران دانشگاه تهران
    18 بهمن 1396
    مركز راهكارهاي دستيابي به توسعه پايدار، موسسه آموزش عالی مهراروند
    25 بهمن 1396
    موسسه تحقیقاتی مهندسی زلزله (EERI)
    26 بهمن 1396
    جهاد دانشگاهی استان گیلان و موسسه آموزش عالی جهاد دانشگاهی رشت
    28 بهمن 1396
    انجمن مهندسی سازه ایران
    3 اسفند 1396
    دانشگاه آزاد اسلامی واحد میانه
    5 اسفند 1396
    دبیرخانه دائمی کنگره با همکاری دانشگاه دبی
    10 اسفند 1396
    دبیرخانه دائمی کنگره علوم محیطی
    14 اسفند 1396
    انجمن ژئوسنتتیک با همکاری انجمن ژئوتکنیک و دانشکده ی مهندسی عمران دانشگاه تهران
    14 اسفند 1396
    انجمن ژئوسنتتیک با همکاری انجمن ژئوتکنیک و دانشکده ی مهندسی عمران دانشگاه تهران
    21 اسفند 1396
    : دبیرخانه دائمی کنگره با همکاری دانشگاه های آلمان
    30 فروردين 1397
    انجمن مهندسی سازه (SEI) از انجمن مهندسان عمران آمریکا (ASCE)
    5 ارديبهشت 1397
    انجمن بین المللی مهندسی سازه و پل (IABSE)
    5 ارديبهشت 1397
    انجمن بین المللی مهندسی سازه و پل
    5 ارديبهشت 1397
    مجمع مهندسان جوان استان آذربایجان شرقی
    5 ارديبهشت 1397
    دانشگاه فسا
    18 ارديبهشت 1397
    کمیته برگزاری کنفرانس
    28 خرداد 1397
    جامعه یونانی انجمن اروپایی مهندسی زلزله و دانشگاه ارسطو یونان
    4 تير 1397
    کمیته تخصصی و اروپایی ERTC7 از انجمن بین المللی مهندسی ژئوتکنیک و مکانیک خاک
    4 تير 1397
    کمیته فنی منطقه اروپا از انجمن بین المللی مهندسی ژئوتکنیک و مکانیک خاک (ISSMGE)
    4 تير 1397
    موسسه تحقیقاتی مهندسی زلزله (EERI)
    14 شهريور 1397
    انجمن هیدرولیک ایران ، دانشگاه شهركرد
    25 شهريور 1397
    انجمن ژئوسنتتیک کره- انجمن بین المللی ژئوسنتتیک کره
    25 شهريور 1397
    انجمن ژئوسنتیک کره (KGSS)
    28 شهريور 1397
    انجمن بین المللی مهندسی سازه و پل

    موسسه 808 نماینده موسسات جهانی در ایران

     شرکت فضاسازه