مسجد جامع قهی-اصفهان

مسجد جامع قهی-اصفهان

مسجد جامع قهي: در ميان مساجد روستا مسجد جامع آن گوهري بس زيبا. درباره اين بنا " ماکسيم سيرو " معتقد است که يک چهار طاقي اوليه ساساني دارد که احتمالاً معبد زرتشتي بوده؛ در
دوره هاي بعد اين چهار طاقي با الحاق محراب در ضلع جنوبي به يک مسجد ساده تبديل شده و در قرن دوم و سوم هجري به پيروي از مساجد عربي يک حياط به آن اضافه مي شود. در قرن ۱۱ هجري کارهاي تزئيني، ايوان بزرگ بر روي حياط و دو شبستان از پوشاندن حياط- خلوت هاي جانبين مقصوره به اين مجموعه اضافه مي شود.اين مسجد داراي شبستان ستون داري است که نسبت به صحن مسجد در سطح پائين تري قرار گرفته است و بيشتر در فصل تابستان از آن استفاده مشود. مصالح به کار رفته در بنا خشت، آجر و کاشي مي باشد و نماي مسجد با آجر کاري خفته راسته پوشيده شده که از الحاقات بعدي است. دوره بندي اين بنا نياز به مطالعه و بررسي دقيق تر دارد. در سمت غرب مسجد پشته خاکي است که ظاهراَ از تخريب يک بناي مکعب شکل حاصل شده است؛ گرچه خاطره اي از زمان برپا بودن آن در اذهان باقي نمانده است.
طرح گسترش مسجد جامع توسط ميراث فرهنگي و گردشگري استان اصفهان و با تکميل پايگاه و نيز نظارت مشترک آن دو بخش، با پيروي کامل از هندسه و شيوه معماري مسجد در حال انجام است.
مسجد جامع قهي با چهار طاقي اوّليه آن که بافت و ساخت ساساني دارد گواه اين مدعاست. علاوه بر اين ، آثار بازمانده از دخمه هاي زرتشتي که تا پنجاه سال پيش خرابه هاي آن بصورت تلي از خاک موجود بوده است، بشدت اين نظريه را تائيد مي کند . اما براي مستند کردن موضوع نياز به بررسي هاي بيشتر باستانشناسان دارد.
ماکسيم سيرو در کتاب " راه هاي باستاني ناحيه اصفهان و . . . " چنين مي نويسد: «در اينجا خانه هاي افسانه اي وجود دارد که سابقاً مرکز شتر داري تمام ايران مرکزي بوده است . . . . قصبه هاي جي (قهي) و اخند ( هرند ) هر دو نزديک کوهپايه در روي يک راه درجه دوّم قرار دارند که از سگزي مي آيد و مستقيماَ به ورزنه مي رسد. جي را ميتوان گفت که مرکز قافله هاي شتر ايران مرکزي بوده. تعداد چهارده نهر و کمبود آن از آبهاي زيرزميني ذخيره آب لازم را براي مزارع جو و حيوانات تأمين مي کرد. به علاوه آب انبارهاي بزرگ و چند حمام نيز در چندين نقطه مجموعه آباديها داير بودند. جي داراي يک محله است با استحکامات و چند بناي مذهبي در آن وجود دارد مانند مسجد جامع و امام زاده " شاه عبدالواحد " که از بناهاي بسيار قديمي ايران مي باشد.
جالبترين اين آثار بر فراز صفه اي مشرف بر يکي از محلات مسجد جامع مي باشد .اثر ابتدايي يک چهار طاقي بوده که از چهار طرف باز و بالنتيجه خوب نمايان بوده است . بر روي همان سکو چاهي حفر کرده بودند که اکنون در حياط مسجد قرار دارد در سمت غرب به فاصله کمي پشته اي چهار گوش واقع شده است .اين پشته که دهقانان داستان گذشته آنرا فراموش کرده اند بنظر مي رسد که يکي از الحاقات چهار طاقي که ابعاد داخلي آن تقريباً ۵/۵متر است شامل ديوارهاي بسيار ستبري است که بواسطه ترمپه هاي ابتدايي گنبدي خاکي بر فراز آن افراشته شده است ( لوحه ۳) . روش وسبک ساساني بنا را منظره قوسها که بر اثر اندودهاي متوالي به صورت جناغي در آمده اند تکذيب نمي کنند . جايگاه آب و آوارهاي فرو ريخته مجاور هدف اوليه بنا را به عنوان جايگاه مراسم آيين زرتشتي صحه مي گذارد . تغيير شکل و تبديل اين بنا به مسجد مراحل ذيل را طي کرده است : نخست دهانه طاق جنوبي رامسدود و در ديوار آن محرابي احداث کرده بودند . دو دهانه جانبي ودهانه طاق شمالي همچنان آزاد رها شده بود . بعدهاًًًًًً صفه شمالي تبديل به حياطي شد که از سوي مشرق ومغرب به دو راهي محدود مي شد که با کنو بندي بسته شده و به يکديگر ارتباط داشت . در سال ۱۹۶۳ کارهاي اندودي ديوارهاي ته بنا را کاملاً پاک کرده اجازه داد که آويختگي ديوارهاي نگاهدارنده طاقها و گرده و نيرنگ طاقها آشکار گردد . در همان زمان که از راهرو هاي جانبي ساخته مي شد و يک راهرو سومي نيز در مقابل طاق شمالي احداث شد . در عصر صفويه اين قسمت محوري به خاطر يک ايوان وسيعتري دستکاري گرديد . لذا ما اکنون نمي دانيم محل عبور اوليه چگونه بوده است . معذالک ترتيب آن نبايد با ترتيبي که در مسجد کوهپايه ديديم اختلاف داشته باشد فرضاً به صورت يک راهرو ( آو سي ) با گنبد مرکزي کوچک بوده است .
همچنين در عهد صفويه دو حياط کوچک با دو گنبد محافظ پوشيده شد و اين دو گنبد نيز با دو پوشش سبک که طبق سليقه روز فقط جنبه تزئيني داشت مقرر گرديد در دو نماي جانبي نيز تغيير شکل صورت گرفت ولي در تقسيم بندي آنها دگرگوني حاصل نشد . قسمت شمالي حياط به صورت صفه اي در آمد که آنجا منظره دهکده و ماوراي آن گسترش يافت . اين محوطه محدود يک شبستان زير زميني را مي پوشاند که طاقهاي صفوي آن را ( در بازسازي ۱۹۶۳) بر روي پايه هاي قديمي قرار دارد . از اينکه سابق بر اين در قرن هفدهم ميلادي يک شبستاني در اينجا بوده است شکي نيست ليکن کمتر احتمال داشته که روي آن طبقه اي بوده يعني يک طبقه که هم کف حياط باشد . در وراي ديوارهاي شرقي و غربي اين زمين هيچ نشانه اي از مصالح و طرز ساختمان باقي نمانده که اجازه دهد تصور کنيم که يک ساختمان فوقاني مربوط به دهليز هاي کنوسازي شده وجود داشته است .
بيشتر ما فکر مي کنيم که شبستان در مقابل ديوار پشتبند صفه اوليه که شايد در جاي يک پلکان وسيع مربوط به آن ساخته شده بود .
پس در تحول خود مسجد جامع قهي مراحل ذيل را طي کرده است :
الف) يک چهار طاقي اوليه ( احتمالاً معبدي زرتشتي )
ب )تبديل اين چهار طاق به مسجد با الحاق ساده يک محراب .
ج) شکل يافتن يک حياط ملهم از مساجد عربي در قرن دوم و سوم هجري که طبق وسائل سنتي تحقق يافته : دهليز با گنبد و دهليزهايي با ديوارهاي کنوبندي.
در همان زمان الحاق يک مسجد زير زميني
د) کارهاي تزئيني درقرن يازدهم هجري ( قرن هفتم ميلادي ) :
ايوان بزرگ بر روي حياط و دو شبستان الحاقي از پوشاندن حياط خلوتهاي جانبين مقصوره (گنبد خانه ) که همانند آنچه که در مسجد کوهپايه انجام گرفت

درباره نویسنده
عکس‌های Elahe.karimi

الهه كريمي

عضو تیم انتشار محتوای بخش معماری وبسایت 808
  • برای ارسال دیدگاه وارد شوید یا ثبت نام کنید .
  • Comments

    نظرخواهی

    چه موضوعی را جهت تاکید در چهارمین همایش طراحی عملکردی سازه ها مناسب تر میدانید؟
    شیوه های نوین در مقاوم سازی
    34%
    آشنایی با انواع نرم افزار های رایج در مقاوم سازی سازه ها
    33%
    ضرورت مقاوم سازی سازه ها
    16%
    مقاوم سازی شریان های حیاتی و سازه های خاص مثل بیمارستان ها، پل ها و ...
    17%
    تمام آرا: 149

    در دانشنامه 808 بیشتر بخوانید...

    هر آنچه در رابطه با یک موضوع تخصصی می خواهید ( فیلم، عکس، مقاله، اخبار و ... )، فقط در یک صفحه

    صفحه اصلی دانشنامه

    تقویم آموزشی

    12 خرداد 1396
    مجموعه بین المللی کارین
    13 خرداد 1396
    انجمن مدیریت مالی ساخت و ساز آمریکا
    20 خرداد 1396
    سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان همدان و با مشارکت شهرداری همدان
    24 خرداد 1396
    دانشگاه فرهنگیان کرمان- دانشگاه فنی شهید چمران
    25 خرداد 1396
    مهندسین مشاور ژئودالامپر با حمایت دانشگاه ایوان کی
    25 خرداد 1396
    انجمن توسعه و ترویج علوم و فنون بنیادین
    29 خرداد 1396
    موسسه آموزشی و تحقیقاتی آتن (Athen ) با حمایت مجله تکنولوژی و مهندسی آتن
    31 خرداد 1396
    دبیرخانه کنفرانس با حمایت علمی دانشگاه تهران، دانشگاه شهید بهشتی
    1 تير 1396
    با حمایت علمی دانشگاه علم و صنعت ایران، دانشگاه آزاد اسلامی و دانشگاه البرز
    1 تير 1396
    هولدینگ نقش و طرح آنا بافت شهر، انجمن معماری و شهر سازی البرز و جامعه مهندسان شهر ساز و با حمایت دانشگاه البرز , دانشگاه هنر اسلامی تبریز , دانشگاه علم و صنعت ایران و دانشگاه فنی حرفه ای منطه یک کشور
    14 تير 1396
    مركز راهكارهاي دستيابي به توسعه پايدار، موسسه آموزش عالی مهراروند؛ دپارتمان فناوری های نوین
    14 تير 1396
    موسسه آموزش عالی مهر اروند و مرکز راهکارهای دستیابی به توسعه پایدار
    14 تير 1396
    : مركز راهكارهاي دستيابي به توسعه پايدار، موسسه آموزش عالی مهراروند؛دپارتمان فناوری های نوین
    15 تير 1396
    دانشکده علوم پایه دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران
    16 تير 1396
    محل دائمی نمایشگاه های بین المللی استان فارس
    19 تير 1396
    دبیرخانه دائمی کنفرانس
    20 تير 1396
    سازمان نظام مهندسی ساختمان استان تهران
    22 تير 1396
    موسسه عالی علوم و فناوری خوارزمی
    22 تير 1396
    موسسه عالی علوم و فناوری خوارزمی
    22 تير 1396
    موسسه علمی تحقیقاتی کومه علم آوران دانش
    22 تير 1396
    موسسه عالی علوم و فناوری خوارزمی
    12 مرداد 1396
    شرکت مهندسی ماه دانش عطران
    15 مرداد 1396
    دبیرخانه کنفرانس
    20 مرداد 1396
    مرکز راهکارهای دستیابی به توسعه پایدار - موسسه آموزش عالی مهر اروند
    20 مرداد 1396
    سازمان نظام مهندسی ساختمان استان آذربایجان شرقی
    25 مرداد 1396
    دانشگاه اسوه - تهران - دانشگاه شهید بهشتی
    25 مرداد 1396
    وزارت علوم تحقیقات و فناوری+دانشگاه اسوه
    2 شهريور 1396
    دبیرخانه کنفرانس با حمایت علمی دانشگاه Georgian Technology University گرجستان و دانشگاه ”Tbilisi Teaching University “Gorgasali گرجستانشرکت بین المللی کوشا
    8 شهريور 1396
    دانشگاه گیلان
    9 شهريور 1396
    دبیرخانه دائمی کنفرانس/ دانشگاه kasem bundit بانکوک
    14 شهريور 1396
    موسسه اموزش عالی مهر- دانشگاه امام صادق- وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
    15 شهريور 1396
    انجمن هیدرولیک ایران-دانشگاه محقق اردبیلی
    22 شهريور 1396
    مركز راهكارهاي دستيابي به توسعه پايدار، موسسه آموزش عالی مهراروند
    15 مهر 1396
    دانشکده مهندسی نقشه برداری و اطلاعات مکانی با همکاری انجمن بین المللی فتوگرامتری، سنجش از دور و اطلاعات مکانی
    25 مهر 1396
    دانشگاه شیراز ، انجمن علمی پدافند غیرعامل ، استانداری فارس
    2 آبان 1396
    دبیرخانه کنفرانس با همکاری قطب علمی معماری اسلامی دانشگاه علم و صنعت ایران
    17 آبان 1396
    دانشگاه علمی کاربردی آستارا، موسسه آموزش عالی شرق گلستان، موسسه آموزش عالی فروردین و فرمانداری آستارا
    17 آبان 1396
    انجمن ساختمان های سبز آمریکا
    25 آبان 1396
    موسسه تحقیقاتی رایمند پژوه - دانشگاه صنعتی سجاد
    1 آذر 1396
    دانشگاه تهران
    2 آذر 1396
    دانشگاه شیراز- دانشگاه صنعتی شیراز- گروه مهندسان مشاور پارس چگالش
    2 آذر 1396
    دانشگاه شیراز- دانشگاه صنعتی شیراز- گروه مهندسان مشاور پارس چگالش
    6 آذر 1396
    انجمن تونل ایران -انجمن بین المللی تونل (ITA)
    9 آذر 1396
    دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه علم و صنعت ایران ، موسسه بین المللی مهدپژوهش ره پویان حقیقت، انجمن علمی معماری و شهرسازی ایران
    30 آذر 1396
    دانشگاه آزاد اسلامی قزوین
    17 بهمن 1396
    انجمن مهندسی آبیاری و آب ایران
    25 بهمن 1396
    موسسه تحقیقاتی مهندسی زلزله (EERI)
    5 ارديبهشت 1397
    انجمن بین المللی مهندسی سازه و پل (IABSE)
    4 تير 1397
    کمیته تخصصی و اروپایی ERTC7 از انجمن بین المللی مهندسی ژئوتکنیک و مکانیک خاک
    25 شهريور 1397
    انجمن ژئوسنتتیک کره- انجمن بین المللی ژئوسنتتیک کره
    موسسه 808 نماینده موسسات جهانی در ایران
     شرکت فضاسازه